ترکیب جنگ نظامی و اقتصادی در جزیره خارک کلید خورد

به گزارش پایگاه خبری پیام خلیج فارس، بامداد شنبه ۲۳ اسفندماه، جزیره خارک در خلیج فارس هدف حمله هوایی ایالات متحده قرار گرفت؛ حمله‌ای که ساعاتی بعد از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام شد. ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث‌سوشال» مدعی شد فرماندهی مرکزی نیروهای ایالات متحده (سنتکام) به دستور او یکی از سنگین‌ترین حملات هوایی در تاریخ خاورمیانه را علیه اهداف نظامی ایران در جزیره خارک انجام داده است. او در این پیام نوشت تمامی اهداف نظامی ایران در این جزیره به‌طور کامل نابود شده‌اند. ترامپ در ادامه پیام خود ادعا کرده بود ایالات متحده از پیشرفته‌ترین تسلیحات جهان برخوردار است و با وجود توانایی حمله به زیرساخت‌های نفتی، تصمیم گرفته است این تأسیسات را هدف قرار ندهد.

رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال هشدار داد در صورت ایجاد اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز توسط ایران، واشنگتن در این تصمیم تجدیدنظر خواهد کرد. ترامپ همچنین در بخشی از پیام خود مدعی شده بود ایران توان دفاع در برابر حملات آمریکا را ندارد و تأکید کرده تهران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.

رئیس‌جمهور آمریکا ساعاتی پس از انتشار این پیام، بدون ارائه توضیحی تکمیلی، ویدئویی از لحظه حمله به نقاطی از جزیره خارک منتشر کرد. در این ویدئو اصابت چندین بمب به بخش‌هایی از جزیره از جمله محدوده فرودگاه مشاهده می‌شد. او همچنین در پیامی دیگر، تصویری از یک بمب‌افکن رادارگریز «بی-۲» را با عبارت «صلح از راه قدرت» منتشر کرد.

در تصاویر منتشرشده از سوی ترامپ، اصابت دست‌کم ۱۴ بمب به نقاطی از جزیره دیده می‌شد. در همین حال شبکه سی‌ان‌ان به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد در جریان این حمله، مکان‌های مرتبط با تجارت نفت ایران هدف قرار نگرفته‌اند. به گفته این منابع، عملیات انجام‌شده فقط بر اهدافی متمرکز بوده است که از دید مقامات آمریکایی جنبه نظامی داشته‌اند.

در خارک چه خبر است؟

گزارش‌های اولیه رسانه‌های داخلی کشورمان نیز از وقوع انفجارهای متعدد در جزیره خارک حکایت داشت. در این باره فارس به نقل از منابع میدانی اعلام کرد در جریان این حمله صدای بیش از ۱۵ انفجار در نقاط مختلف جزیره شنیده شده است.

به گفته این منابع، مهاجمان تلاش کرده بودند برخی تأسیسات از جمله سامانه‌های پدافندی ارتش، پایگاه دریایی جوشن، برج مراقبت فرودگاه و آشیانه بالگرد فلات قاره را هدف قرار دهند. مشاهدات میدانی نیز از بلندشدن دود غلیظ از بخش‌هایی از جزیره حکایت داشت.

با این حال منابع محلی اعلام کردند زیرساخت‌های نفتی جزیره خارک در جریان این حملات آسیب ندیده‌اند. این در حالی بود که پیش از این مقامات کشور هشدار داده بودند هرگونه حمله به تأسیسات نفتی و انرژی در ایران می‌تواند با واکنش گسترده ایران علیه زیرساخت‌های انرژی در منطقه مواجه شود.

در ساعات نخست پس از حمله، برخی منابع خارجی مدعی شده بودند سامانه‌های پدافندی جزیره به طور کامل از کار افتاده‌اند، اما گزارش‌ها نشان داد این سامانه‌ها مدت کوتاهی بعد از حمله دوباره فعال شده‌اند. در همین حال گزارش‌های منتشرشده از وضعیت جزیره خارک نشان داد شرایط در این جزیره پس از حمله در مدت کوتاهی به حالت عادی بازگشته است.

خبرگزاری مهر به نقل از منابع محلی اعلام کرد وضعیت در جزیره تحت کنترل قرار داشته و فعالیت‌های روزمره در آن از سر گرفته شده است. بر اساس این گزارش، کارکنان صنعت نفت مستقر در جزیره خارک در سلامت کامل قرار دارند و هیچ آسیبی به آنان وارد نشده است. تماس‌های خبرنگاران با منابع محلی نیز این موضوع را تأیید کرد.

گزارش‌های اولیه مهر نیز نشان می‌دهد با وجود شنیده‌شدن چندین انفجار در جریان حمله، زیرساخت‌های حیاتی نفتی جزیره آسیبی ندیده‌اند و فعالیت آن‌ها ادامه دارد. به گفته منابع آگاه، ارزیابی‌های اولیه حاکی از آن است که این حمله نتوانسته به اهداف راهبردی مورد نظر مهاجمان دست یابد. در عین حال برخی گزارش‌ها از حمله به نقاط دیگری در خلیج فارس نیز خبر دادند.

خبرگزاری مهر در خبر دیگری اعلام کرد جنگ‌افزارهای آمریکا در اقدامی دیگر اسکله‌های مسافربری و گردشگری «شیب‌دراز» و «کندالو» در جزیره قشم را نیز هدف قرار داده‌اند. گزارش‌های اولیه حاکی از واردآمدن خساراتی به بازوهای اسکله و برخی تجهیزات بندری در این مناطق بود.

واکنش قرارگاه خاتم‌الانبیا و ادامه فعالیت زیرساخت‌ها

چند ساعت پس از اعلام خبر حمله، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه‌ای به اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا واکنش نشان داد. در این بیانیه تأکید شد در صورت حمله به زیرساخت‌های نفتی، اقتصادی یا انرژی جمهوری اسلامی ایران، تمامی زیرساخت‌های مرتبط با آمریکا در منطقه که شرکت‌های آمریکایی در آن سهام دارند یا با این کشور همکاری می‌کنند، هدف قرار خواهند گرفت.

در این پیام همچنین هشدار داده شد چنین زیرساخت‌هایی در صورت ادامه حملات به ایران نابود خواهند شد. در بیانیه منتشرشده از سوی قرارگاه خاتم‌الانبیا تأکید شد جمهوری اسلامی ایران پیش‌تر نیز نسبت به هرگونه تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی خود هشدار داده است و هرگونه اقدام در این زمینه با واکنش متقابل مواجه خواهد شد. این بیانیه همچنین اعلام کرد پاسخ به تجاوز باید متناسب با آن داده شود.

خارک؛ محور حساس در جنگ

حمله اخیر آمریکا به جزیره خارک، مهم‌ترین پایانه صادرات نفت ایران، بی‌شک نقطه عطفی در جنگ تحمیلی جاری به شمار می‌رود. این اقدام، که از سوی طرف آمریکایی با هدف قراردادن تأسیسات نظامی اعلام شد، عملا شریان حیاتی اقتصادی ایران را وارد میدان درگیری کرده و ابعاد گسترده‌ای از تنش منطقه‌ای و جهانی را به همراه خواهد داشت؛ کمااینکه کارشناسان نظامی و انرژی تأکید می‌کنند جزیره خارک با بیش از ۵۵ مخزن ذخیره نفت و ظرفیت بارگیری بیش از ۳۴ میلیون بشکه، نقش حیاتی در صادرات نفت ایران دارد.

لذا هرگونه تعرض به آن، نه‌تنها امنیت اقتصادی کشور، بلکه ثبات بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. جزیره خارک، واقع در خلیج فارس و در حدود ۳۸کیلومتری ساحل بندر گناوه، از دهه ۱۳۴۰ و پس از احداث تأسیسات نفتی، به یکی از نقاط حیاتی صادرات نفت ایران تبدیل شده است.

بر اساس آمار «تنکر ترکرز»، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۹۵ درصد نفت خام صادراتی ایران از این ترمینال به مقصد بازارهای جهانی، به‌ویژه چین، ارسال شد و در دو هفته اخیر نیز چند نفتکش موفق به بارگیری از خارک شده‌اند. این جزیره با داشتن اسکله‌های آب عمیق قادر است نفتکش‌های غول‌پیکری را پذیرش کند که حجم بالایی از نفت خام را حمل می‌کنند و به همین دلیل خارک، استراتژیک‌ترین نقطه در ترانزیت انرژی ایران است.

به واسطه چنین اهمیتی، آکسیوس در گزارش ۱۶ اسفند، حتی به احتمال تصرف این جزیره توسط دولت ترامپ اشاره کرده بود. یک هفته پیش نیز یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، درخواستی دال بر هدف قراردادن میادین نفتی و تأسیسات انرژی خارک را مطرح کرد. هدف اعلام‌شده این اقدام، فلج‌کردن اقتصاد ایران و ایجاد فشار بر تهران بود. هم‌اکنون، تهدیدهای نظامی در منطقه به‌ویژه در تنگه هرمز، تأثیر قابل توجهی بر عبور نفتکش‌ها و افزایش قیمت جهانی نفت گذاشته است.

در همین باره مارک کیمیت، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا و کارشناس نظامی در گفت‌وگو با شبکه خبری سی‌ان‌ان هشدار داده است هرگونه هدف قراردادن زیرساخت‌های نفتی این جزیره، احتمالا واکنش متقابل ایران را به دنبال دارد و سطح تنش در منطقه را به‌شدت افزایش می‌دهد. به گفته او: «اقدام آمریکا، جزیره خارک را به نوعی «گروگان» معادلات امنیتی منطقه تبدیل کرده است تا عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز تضمین شود.

این تنگه که یکی از شریان‌های اصلی انتقال انرژی جهان است، در صورت اختلال، می‌تواند بازار جهانی نفت را به‌سرعت دچار نوسانات شدید کند». از این منظر، کارشناسان بر این باورند واکنش ایران در صورت ادامه تهدید به زیرساخت‌های انرژی، می‌تواند دامنه درگیری را به دیگر نقاط خلیج فارس و حتی کشورهای منطقه گسترش دهد. پیرو نکته مذکور، سوء‌محاسبه ترامپ در حمله به خارک می‌تواند پیامدهای غیرقابل بازگشتی داشته باشد.

تصمیم برای حمله به این جزیره احتمالا با چنین برداشتی شکل گرفته که فشار مستقیم بر زیرساخت‌های حیاتی، تهران را وادار به عقب‌نشینی از نقش نظارتی خود بر تنگه هرمز یا تغییر رفتار در میدان جنگ کند. این در حالی است که تجربه‌های گذشته نشان داده هرگونه تهدید مستقیم زیرساخت‌های حیاتی ایران، نه‌تنها به کاهش تنش نمی‌انجامد، بلکه احتمال گسترش درگیری و ورود بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، گزارش‌های میدانی حاکی است که با وجود حملات طی دو هفته گذشته از آغاز جنگ، عملیات بارگیری نفت خام ایران در خارک ادامه داشته و سامانه‌های پدافندی جزیره توانسته‌اند تهدیدها را دفع کنند. این موضوع نشان‌دهنده توانمندی ایران در حفظ عملیات حیاتی و پایداری امنیت ملی حتی در شرایط بحران است. کارشناسان اقتصادی و نظامی هشدار می‌دهند هرگونه اقدام علیه خارک، نه‌تنها به ایران، بلکه به کل معادلات انرژی و امنیت منطقه ضربه خواهد زد و مدیریت بحران را پیچیده‌تر می‌کند.

نفت در میدان جنگ؛ پیامدهای منطقه‌ای و جهانی

فشار آمریکا بر ایران با هدف محدودسازی عملیات در تنگه هرمز، می‌تواند واکنش متقابل تهران را به دیگر تأسیسات انرژی در خلیج فارس بکشاند و دامنه بحران را گسترش دهد. تجربه تاریخی نشان داده است هرگونه تهدید مسیرهای حیاتی انرژی، از جمله تنگه هرمز، همواره با افزایش قیمت نفت و بی‌ثباتی بازار همراه بوده است.

از منظر نظامی، ایران توانسته است با استفاده از سامانه‌های پدافندی و مدیریت هوشمند، امنیت خارک را حفظ کرده و عملیات صادرات نفت را بدون وقفه ادامه دهد. این نشان می‌دهد هرگونه محاسبه آمریکا مبنی بر فشار نظامی برای تغییر رفتار تهران، با واقعیت‌های منطقه‌ای و توان دفاعی ایران همخوانی ندارد و احتمالا تأثیر معکوس خواهد داشت. در نهایت، کارشناسان هشدار می‌دهند اقدام آمریکا در هدف قراردادن خارک، ترکیبی از جنگ نظامی و اقتصادی را رقم زده است. این اقدام نه‌تنها می‌تواند بحران را تشدید کند، بلکه مسیر مدیریت تنش را پیچیده کرده است و پیامدهای آن برای کشورهای منطقه و بازار جهانی انرژی جدی و طولانی‌مدت خواهد بود.