نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
به گزارش پایگاه خبری پیام خلیج فارس، نسبت قیمت به درآمد بورس پس از چند سال افت‌وخیز به محدوده‌ای رسیده که می‌تواند نشانه تغییر در ارزشگذاری سهام باشد. نمودار این نسبت از سال۱۴۰۱ تاکنون نشان می‌دهد بازار پس از سقوط از قله 1/12واحدی و تجربه کف‌های نزدیک به 2/5واحد بار دیگر تا حوالی ۱۰واحد پیش رفته و در آخرین بخش نمودار از مقاومت موربی که سقف‌های چند سال گذشته را به یکدیگر متصل می‌کند عبور کرده است. این اتفاق برای بازاری که در سال‌های اخیر بارها میان رشدهای کوتاه‌مدت و دوره‌های طولانی رکود جابه‌جا شده اهمیت دارد هرچند هنوز برای اعلام آغاز یک روند صعودی پایدار کافی نیست.
معاملات شنبه ۲۵مهر نیز یادآور همین تردیدها بود. بورس تهران پس از رشد هفته گذشته نخستین روز معاملاتی هفته جدید را با افت نزدیک به ۲درصدی شاخص کل پشت سر گذاشت و شاخص هم‌وزن نیز کاهش یافت. هم‌زمانی افت دوشاخص نشان داد فشار فروش تنها به شرکت‌های بزرگ محدود نبوده است.
بااین‌همه افت یک روزه شاخص لزوما تصویری از مسیر میان‌مدت بازار ارائه نمی‌کند همانطورکه عبور یک‌نسبت ارزشگذاری از مقاومت تاریخی نیز به‌تنهایی نشانه پایان رکود نیست. آنچه اکنون اهمیت دارد منشا افزایش نسبت P/E و میزان همراهی آن با عملکرد واقعی شرکت‌هاست. آیا سرمایه‌گذاران به آینده سودآوری بورس خوش‌بین‌تر شدند یا افزایش قیمت‌ها بدون تغییر متناسب در سود شرکت‌ها این نسبت را بالا برده است؟
بررسی نمودار چهارسال گذشته نشان می‌دهد نسبت قیمت به درآمد بازار در ابتدای دوره مورد مطالعه تا محدوده 1/12واحد افزایش یافت اما پس از آن مسیر متفاوتی را تجربه کرد. افت قیمت سهام، تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران و تحولات سودآوری شرکت‌ها نسبت P/E را در دوره‌های بعد به سطوح پایین‌تری رساندند.
این نسبت در سال‌های گذشته چندبار برای بازگشت به سطوح بالاتر تلاش کرد اما هربار با اصلاح همراه شد و در یکی از عمیق‌ترین مقاطع نزولی به حوالی 2/5واحد رسید. فاصله قابل‌توجه میان قله و کف نمودار تغییر نگاه سرمایه‌گذاران به ارزشگذاری سهام را نشان می‌دهد.
نسبت P/E بیان می‌کند سرمایه‌گذاران در برابر هر واحد سود شرکت چه میزان قیمت پرداخت می‌کنند. درمقیاس کل بازار نیز نسبت تجمیعی قیمت به درآمد با درنظرگرفتن ارزش بازار و سود شرکت‌های مشمول محاسبه می‌شود. تغییر این نسبت می‌تواند از تحولات قیمت سهام سودآوری بنگاه‌ها یا هر دو ناشی شود.
کاهش آن الزاما به معنای ارزان‌شدن بورس نیست. گاهی سود اسمی شرکت‌ها در نتیجه افزایش نرخ ارز یا تورم رشد می‌کند و نسبت قیمت به درآمد پایین می‌آید، بی‌آنکه توان واقعی تولید سود به همان اندازه افزایش یافته باشد. درمقابل کاهش قیمت سهام نیز ممکن است P/E را به سطوح پایین برساند درحالی‌که مشکلات عملیاتی شرکت‌ها همچنان پابرجاست.
از همین رو نسبت‌های تاریخی زمانی مبنای مناسبی برای ارزیابی بازار خواهند بود که کیفیت سود، شرایط صنایع و متغیرهای اقتصادی نیز در نظر گرفته شوند. پایین‌بودن این نسبت نسبت به گذشته، به‌تنهایی دلیلی برای جذابیت تمام سهام نیست.
بخش انتهایی نمودار از منظر تحلیل تکنیکال قابل‌توجه است. خط موربی که از اتصال تعدادی از سقف‌های میان‌دوره‌ای سال‌های گذشته رسم شده در محدوده اخیر شکسته شده و نسبت P/E بالاتر از آن قرار گرفته است.
نکته مهم این است که خط ترسیم‌شده در نمودار شیب صعودی دارد بنابراین عبور اخیر را باید شکست مقاومت مورب دانست و نه خروج از یک خط روند نزولی. اهمیت آن نیز در عبور نسبت از محدوده‌ای است که پیش‌تر مانع پیشروی شده بود.
رسیدن P/E به حوالی ۱۰واحد نشان می‌دهد بازار نسبت به کف‌های پیشین ارزش بیشتری برای سود شرکت‌ها قائل شده است. بااین‌حال برای تشخیص اینکه این تغییر ماندگار خواهد بود یا نه باید رفتار نسبت در دوره‌های بعد بررسی شود.
یکی از سناریوهای مطرح بازگشت موقت نسبت به نزدیکی مقاومت شکسته‌شده است؛ حرکتی که در تحلیل تکنیکال از آن با عنوان پولبک یاد می‌شود. اگر نسبت پس از این بازگشت بالاتر از محدوده قبلی باقی بماند و دوباره رشد کند، می‌توان از تقویت نشانه‌های تغییر روند سخن گفت. درمقابل بازگشت به زیر مقاومت و ناتوانی در بازیابی آن اعتبار شکست اخیر را کاهش می‌دهد. البته تحلیل تکنیکال نسبت P/E محدودیتی دارد که نباید نادیده گرفته شود. این نسبت برخلاف قیمت یک سهم مستقیما معامله نمی‌شود و حجم خریدوفروش مستقلی ندارد. مسیر آن از تغییرات قیمت و سود شرکت‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین شکست مقاومت در نمودار P/Eبه‌تنهایی همان معنایی را ندارد که عبور قیمت یک سهم از سطح مقاومتی مشخص دارد. این تفاوت به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که سود شرکت‌ها تحت تاثیر درآمدهای غیرعملیاتی، تغییرات ارزش سرمایه‌گذاری‌ها یا رویدادهای غیرتکرارشونده قرار گرفته باشد.
افزایش نسبت قیمت به درآمد می‌تواند دو روایت کاملاً متفاوت داشته باشد. در روایت نخست سرمایه‌گذاران به بهبود شرایط اقتصادی و رشد سودآوری شرکت‌ها امیدوار شده‌اند و حاضرند برای هر واحد سود قیمت بالاتری پرداخت کنند. در این حالت، افزایش نسبت ممکن است از کاهش ریسک مورد انتظار و تقویت تقاضا برای سهام ناشی شده باشد.
در روایت دوم قیمت سهام بدون رشد متناسب سودآوری افزایش یافته است. چنین وضعیتی می‌تواند به گران‌ترشدن بازار منجر شود و حساسیت سهام را نسبت به اخبار منفی و تغییر انتظارات افزایش دهد.
احتمال دیگری هم وجود دارد. اگر سود شرکت‌ها کاهش پیدا کند نسبت P/E حتی بدون افزایش قیمت سهام بالا می‌رود. در این حالت رشد نسبت نه نشانه رونق بلکه حاصل کوچک‌ترشدن مخرج محاسبه است. برای تشخیص وضعیت فعلی بورس باید مشخص شود چه میزان از افزایش P/E اخیر ناشی از رشد ارزش بازار بوده و چه سهمی به تغییر سود ۱۲ماهه شرکت‌ها مربوط می‌شود. نمودار موجود مسیر نسبت را نشان می‌دهد اما به‌تنهایی این دو اثر را تفکیک نمی‌کند. نسبت کل بازار می‌تواند تحت تاثیر تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ قرار گیرد. تغییر ارزشگذاری شرکت‌های پتروشیمی، فلزی، بانکی و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری الزاما به‌معنای بهبود وضعیت سایر صنایع نیست. بررسی نسبت قیمت به درآمد گروه‌های مختلف درکنار شاخص تجمیعی، می‌تواند نشان دهد افزایش ارزشگذاری تا چه اندازه فراگیر بوده است.
در مقطع فعلی صورت‌های مالی شش‌ماهه شرکت‌ها اهمیت بیشتری پیدا کردند. این گزارش‌ها می‌توانند روشن کنند رشد درآمد بنگاه‌ها تا چه اندازه به سود عملیاتی تبدیل شده و افزایش هزینه‌ها چه اثری بر حاشیه سود آنها گذاشته است.
برای بسیاری از شرکت‌های بورسی افزایش نرخ ارز و سطح عمومی قیمت‌ها موجب رشد اسمی فروش می‌شود اما رشد مبلغ درآمد الزاما از افزایش مقدار فروش یا بهبود عملکرد تولید حکایت ندارد. در برخی صنایع، هزینه مواد اولیه، انرژی و دستمزد با سرعتی افزایش می‌یابد که بخش قابل‌توجهی از رشد درآمد را خنثی می‌کند.
از سوی دیگر محدودیت‌های انرژی و مشکلات تامین مواد اولیه می‌توانند ظرفیت تولید را کاهش دهند. در چنین شرایطی ممکن است شرکتی با وجود افزایش نرخ فروش سود عملیاتی کمتری نسبت به دوره مشابه ثبت کند. برای ارزیابی گزارش‌های شش‌ماهه مقایسه سود خالص به‌تنهایی کافی نیست. تغییر مقدار تولید و فروش، حاشیه سود ناخالص و عملیاتی، هزینه‌های مالی، موجودی کالا و مطالبات نیز باید بررسی شود. موضوع کیفیت سود نیز اهمیت دارد. شرکتی که افزایش سود آن عمدتا از فعالیت مستمر و جریان نقد عملیاتی حاصل شده، وضعیت متفاوتی با بنگاهی دارد که بخش عمده سود خود را از تغییر ارزش سرمایه‌گذاری‌ها یا فروش دارایی‌های غیرعملیاتی شناسایی کرده است. این تفاوت در ارزیابی نسبت P/E نیز اثرگذار است. افزایش سود غیرتکرارشونده ممکن است نسبت قیمت به درآمد را به‌طور موقت کاهش دهد اما اگر در دوره‌های بعد تکرار نشود مبنای ارزشگذاری شرکت تغییر خواهد کرد. ازاین‌رو انتشار گزارش‌های شش‌ماهه می‌تواند تصویری روشن‌تر از پشتوانه بنیادی افزایش اخیر P/E ارائه دهد. پرسش مهم برای سرمایه‌گذاران تنها رشد سود نیست بلکه میزان پایداری آن و توان شرکت‌ها برای تکرار عملکرد در نیمه‌دوم سال خواهد بود.
بازار سهام در خلأ ارزشگذاری نمی‌شود. نرخ سود ابزارهای درآمد ثابت، شرایط بازار ارز، انتظارات تورمی و ریسک‌های سیاسی، همگی بر بازدهی مورد انتظار سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارند.
در دوره‌هایی که نرخ بازده ابزارهای کم‌ریسک‌تر افزایش پیدا می‌کند سهام برای جذب سرمایه باید چشم‌انداز سودآوری جذاب‌تری ارائه دهد. بالابودن هزینه فرصت سرمایه‌گذاری می‌تواند مانع افزایش پایدار نسبت P/E شود حتی اگر بعضی شرکت‌ها عملکرد مالی مناسبی داشته باشند. درمقابل کاهش نرخ‌های موثر تامین مالی و بهبود چشم‌انداز اقتصادی ممکن است تمایل سرمایه‌گذاران به پذیرش ارزشگذاری بالاتر را تقویت کند. برای بورس ایران نااطمینانی‌های سیاسی و امنیتی نیز یکی از عوامل تعیین‌کننده به‌شمار می‌روند. تشدید تنش‌های منطقه‌ای می‌تواند هزینه تجارت و حمل‌ونقل را افزایش دهد، زنجیره تامین شرکت‌ها را مختل کند و پیش‌بینی‌پذیری درآمد بنگاه‌ها را کاهش دهد. در چنین فضایی سرمایه‌گذاران معمولا بازده بیشتری برای پذیرش ریسک مطالبه می‌کنند. پیامد آن می‌تواند کاهش تقاضا برای سهام یا محدودشدن ظرفیت افزایش نسبت‌های ارزشگذاری باشد. درمقابل کاهش تنش‌ها و روشن‌ترشدن چشم‌انداز فعالیت اقتصادی، زمینه بازنگری سرمایه‌گذاران در برآورد ریسک را فراهم می‌کند. بخشی از این تغییر ممکن است پیش از انعکاس آثار آن در صورت‌های مالی در قیمت سهام ظاهر شود. به همین دلیل سناریوی صعودی مبتنی بر نمودار P/E بدون بررسی همزمان نرخ بهره، سودآوری شرکت‌ها و ریسک‌های سیاسی، مبنای کافی برای نتیجه‌گیری درباره آینده بورس نخواهد بود.
در نمودار مورد بررسی محدوده 1/12واحد بالاترین سطح مشخص‌شده در دوره مطالعه است. این عدد از منظر مقایسه تاریخی اهمیت دارد اما نباید آن را هدف قطعی نسبت قیمت به درآمد در ماه‌های آینده دانست.
بازگشت P/E از حوالی۱۰ به محدوده 1/12واحد مستلزم افزایش قابل‌توجه نسبت قیمت سهام به سود شرکت‌هاست. چنین تغییری می‌تواند از رشد قیمت‌ها، افت سودآوری یا ترکیبی از این دو ناشی شود و آثار آن در هر حالت متفاوت خواهد بود برای مثال اگر سود تجمیعی شرکت‌ها افزایش یابد، ارزش بازار سهام می‌تواند رشد کند بی‌آنکه نسبت P/E به همان میزان بالا برود. در مقابل کاهش سود شرکت‌ها ممکن است این نسبت را افزایش دهد حتی زمانی که شاخص بورس رشد نکرده بنابراین رسیدن دوباره به محدوده 1/12واحد، به‌خودی‌خود نشانه بهبود عملکرد اقتصادی بنگاه‌ها یا بازدهی مثبت بازار نیست. اهمیت این سطح بیشتر در مقایسه با تجربه تاریخی ارزشگذاری بازار است. پیش از هرگونه نتیجه‌گیری نیز باید مشخص شود آیا شرایط سودآوری، نرخ بهره و ریسک‌های اقتصادی امروز با دوره ثبت آن سقف قابل مقایسه است یا خیر.
معاملات شنبه ۲۵مهر نشان داد نشانه‌های مثبت نمودار P/E هنوز به معنای رفع تردید معامله‌گران نیست. پس از رشد شاخص کل در هفته گذشته، فشار فروش بار دیگر افزایش یافت و کاهش همزمان شاخص کل و هم‌وزن بخش گسترده‌ای از بازار را دربر گرفت. برای ارزیابی این عقب‌نشینی بررسی رفتار نقدینگی و میزان تقاضا در جلسات بعدی اهمیت دارد. اگر افت قیمت‌ها با تداوم خروج پول حقیقی کاهش نقدشوندگی و ضعف معاملات همراه شود احتمال بازگشت بازار به دوره‌ای از نوسانات فرسایشی افزایش می‌یابد. درمقابل بازگشت تقاضا و بهبود معاملات می‌تواند نشان دهد بخشی از فشار فروش به اصلاح قیمت‌ها پس از رشد قبلی مربوط بوده است. بااین‌حال از رفتار یک جلسه معاملاتی نمی‌توان درباره اعتبار یک تغییر روند چندساله نتیجه گرفت. همانطورکه رشد کوتاه‌مدت شاخص برای اعلام پایان رکود کافی نیست افت یک روزه نیز به‌تنهایی سناریوی تغییر ارزشگذاری را منتفی نمی‌کند. آنچه در این مقطع اهمیت دارد همراهی رفتار معاملات با داده‌های بنیادی است. اگر گزارش‌های مالی از بهبود کیفیت سود حکایت داشته باشند و تقاضا نیز در بازار تقویت شود نشانه‌های نموداری اخیر پشتوانه بیشتری پیدا خواهند کرد.
روند نسبت قیمت به درآمد از سال۱۴۰۱ تاکنون نشان می‌دهد بازار پس از یک دوره طولانی کاهش ارزشگذاری بار دیگر به سطوح بالاتری بازگشته و در نمودار ارسالی از مقاومت مورب چندساله عبور کرده است. این تحول ارزش بررسی دارد اما هنوز پاسخ روشنی درباره دوام رشد بازار ارائه نمی‌کند. برای تایید تغییر روند باید چند اتفاق همزمان رخ دهد: نسبت P/E بالاتر از محدوده شکسته‌شده باقی بماند، گزارش‌های مالی پشتوانه سودآوری شرکت‌ها را نشان دهند و شرایط اقتصادی امکان افزایش پایدار تقاضا برای سهام را فراهم کند. درمقابل افت سود شرکت‌ها، افزایش هزینه تامین مالی و تشدید ریسک‌های سیاسی می‌تواند مسیر بازار را تغییر دهد حتی اگر نسبت قیمت به درآمد درمقایسه با بعضی دوره‌های گذشته همچنان پایین‌تر باشد. بورس تهران در سال‌های اخیر چندین بار دوره‌های رشد و رکود را تجربه کرده است. تجربه این نوسانات نشان می‌دهد تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران گاهی بسیار سریع‌تر از تحولات واقعی سودآوری شرکت‌ها رخ می‌دهد. اکنون نیز نمودار P/E از تغییر رفتار ارزشگذاری حکایت دارد اما این سود شرکت‌ها و توان بازار برای حفظ تقاضاست که مشخص می‌کند عبور از مقاومت اخیر آغاز دوره‌ای تازه خواهد بود یا تنها یک رشد دیگر در مسیر پرنوسان بورس.
بازار جهانی طلا پس از نوسانات اخیر بار دیگر به محدوده ۴۲۰۰ دلار نزدیک شده، اما مسیر بعدی قیمت همچنان در هالهای از ابهام است.
شاخص کل بورس برای دومین روز متوالی حدود 160 هزار واحد افت کرد.
یک کارشناس ارشد بازار موبایل از فعالسازی غیرقانونی بین ۷۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه تلفن همراه از طریق حفرههای سامانهای و شناسههای متفرقه خبر داد و با هشدار نسبت به احتمال مسدودسازی این گوشیها، راهکارهای فوری استعلام اصالت و تطبیق IMEI در سامانه همتا برای جلوگیری از متضرر شدن خریداران را تشریح کرد.
ریپل، پنجمین دارایی دیجیتال بزرگ جهان از نظر ارزش بازار، همچنان بسیار پایین‌تر از اوج قیمتی خود در چرخه ۲۰۱۷ معامله می‌شود در حالی که بیشتر رمزارزهای بزرگ دیگر از اوجهای آن دوره فراتر رفتهاند.