دهک‌های ثروتمند همچنان پیشتاز کنکور

موفقیت ۳ برابری دهک‌های بالای درآمدی نسبت به دهک‌های پایین در کسب رتبه‌های برتر کنکور 

زارعی توضیح داد: در این سال حدود ۱۷ درصد از رتبه‌های برتر (رتبه‌های زیر سه‌هزار کشوری در گروه‌های آزمایشی ریاضی، تجربی و انسانی) متعلق به دهک‌های درآمدی پایین، یعنی دهک‌های اول تا چهارم بوده است. این گروه از نظر جمعیت، حدود ۳۰ درصد از کل شرکت‌کنندگان در آزمون سراسری را شامل می‌شوند. در مقابل، دهک‌های بالای درآمدی یعنی دهک‌های هشتم تا دهم، با وجود سهم مشابه در جمعیت شرکت‌کنندگان (حدود ۳۰ درصد)، توانسته‌اند ۵۵ درصد از رتبه‌های برتر را به خود اختصاص دهند. به بیان دیگر، دهک‌های بالای درآمدی تقریباً سه برابر دهک‌های پایین درآمدی در کسب رتبه‌های برتر موفق‌تر بوده‌اند که این تفاوت همچنان قابل توجه و نیازمند اجرای سیاست‌های جبرانی است.

افزایش ۱.۵ درصدی سهم دهک‌های متوسط درآمدی از رتبه‌های برتر کنکوری با تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در کنکور 

وی ادامه داد: با این حال، مقایسه همین شاخص در بازه پنج‌ساله ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که در سال اجرای مصوبه (۱۴۰۲)، تغییراتی در جهت کاهش شکاف فرصت‌ها میان دهک‌های اقتصادی رخ داده است. بر اساس داده‌های تحلیلی، میانگین سهم دهک‌های بالای درآمدی در سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ حدود ۲ درصد بیشتر از سال ۱۴۰۲ بوده است، درحالی‌که سهم دهک‌های پایین درآمدی در همین بازه نسبت به سال ۱۴۰۲ به طور میانگین ۰.۷۵ درصد کمتر بوده است. همچنین دهک‌های متوسط درآمدی (دهک‌های پنجم تا هفتم) در اولین سال اجرای مصوبه، حدود ۱.۵ درصد افزایش سهم از رتبه‌های برتر را تجربه کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که تأثیر قطعی سوابق تحصیلی توانسته است تا حدی از تمرکز رتبه‌های برتر در میان دهک‌های پردرآمد بکاهد و به تعادل بیشتر در توزیع فرصت‌های تحصیلی منجر شود.

عادلانه‌تر شدن فضای رقابت برای دانش‌آموزانی که دسترسی محدودی به امکانات آموزشی بیرون مدرسه دارند

رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش با اشاره به تحلیل نظری این تغییر افزود: از منظر عدالت آموزشی، زمانی که بخشی از فرایند سنجش بر پایه آزمون‌هایی انجام می‌شود که ماهیت مدرسه‌ای دارند و دانش‌آموزان از طریق آموزش‌های رسمی و بدون نیاز به منابع خاص و هزینه‌بر می‌توانند در آن موفق شوند، وابستگی نتایج تحصیلی به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها کاهش می‌یابد. در واقع، سوابق تحصیلی به عنوان یک ابزار سنجش درون‌مدرسه‌ای، فضای رقابت را برای دانش‌آموزانی که دسترسی محدودی به امکانات آموزشی بیرون از مدرسه دارند، عادلانه‌تر می‌کند.

وی تصریح کرد: البته همچنان فاصله قابل‌توجهی میان وضعیت موجود و وضعیت مطلوب عدالت آموزشی وجود دارد و سیاست‌های ترمیمی باید با جدیت بیشتری دنبال شوند، اما نتایج نشان می‌دهد که اجرای سیاست تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در نخستین گام توانسته است توزیع دستاوردهای آموزشی را متعادل‌تر کند.