آیفون‌های شناور در خلیج فارس؛ پشت یک تصویر جنجالی، تجارت دریایی چه هزینه‌ای می‌پردازد؟

آیلین سیروس:

ماجرای آیفون‌هایی که گفته می‌شد پس از غرق‌شدن یک کشتی کانتینری در تنگه هرمز روی آب شناور شده‌اند، به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا کرد. تصاویر جعبه‌های گوشی و کالاهای گران‌قیمت، روایتی عجیب از حادثه‌ای دریایی ساخته بودند؛ روایتی که بررسی‌های بعدی نشان داد دست‌کم در یکی از تصاویر پربازنشر، با نشانه‌هایی از تولید یا دست‌کاری به کمک هوش مصنوعی همراه بوده است.

در همین حال، اصل حادثه دریایی واقعی بود. مقام‌های دریایی سنگاپور در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کردند کشتی کانتینری GFS Pride پس از برخورد یک پرتابه ناشناس و وقوع آتش‌سوزی غرق شده و هر ۲۱ خدمه آن نجات یافته‌اند. با این حال، ارتباط قطعی تصاویر منتشرشده با محموله این کشتی و جزئیات کالاهای ازدست‌رفته مستقلاً تأیید نشده است.

هزینه ناامنی فقط به محموله یک کشتی محدود نیست

اهمیت این اتفاق فراتر از ارزش احتمالی کالاهای غرق‌شده است. تنگه هرمز یکی از مسیرهای راهبردی تجارت دریایی جهان به شمار می‌رود و هرگونه افزایش ریسک امنیتی در آن می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه و تحویل کالا را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی وزارت حمل‌ونقل سنگاپور در اوت ۲۰۲۶، برآوردهای صنعتی تا ژوئیه نشان می‌داد هزینه پوشش بیمه خطر جنگ برای عبور از تنگه هرمز به ۳٫۵ تا ۷٫۵ درصد ارزش بدنه و ماشین‌آلات کشتی رسیده است؛ در حالی که پیش از درگیری‌ها این رقم حدود ۰٫۱۰ تا ۰٫۲۵ درصد بود.

افزایش چنین هزینه‌هایی می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های کشتیرانی، انتخاب مسیرهای جایگزین و هزینه تمام‌شده تجارت اثر بگذارد. میزان انتقال این هزینه‌ها به قیمت نهایی کالا نیز به عواملی مانند نوع محموله، قراردادهای حمل و شرایط بازار بستگی دارد.

خلیج فارس؛ مزیت اقتصادی در کنار آسیب‌پذیری

برای کشورهای ساحلی خلیج فارس، دریا تنها یک مسیر حمل‌ونقل نیست؛ بخشی از زیرساخت اقتصادی منطقه است. بنادر، صنایع انرژی، تجارت، شیلات و فعالیت‌های وابسته به لجستیک، همگی به استمرار جریان کالا و امنیت مسیرهای دریایی وابسته‌اند.

از این منظر، حادثه‌ای مانند غرق‌شدن یک کشتی تجاری را نمی‌توان صرفاً با ارزش محموله یا خسارت مستقیم آن سنجید. پرسش مهم‌تر این است که افزایش ناامنی چگونه بر هزینه فعالیت بنادر، کسب‌وکارهای مرتبط با تجارت و فرصت‌های اقتصادی جوامع ساحلی اثر می‌گذارد.

البته برای سنجش تأثیر مستقیم چنین حوادثی بر اشتغال و معیشت مردم جنوب ایران، به داده‌های رسمی و بررسی میدانی نیاز است. بدون این اطلاعات، نمی‌توان میزان خسارت اقتصادی منطقه را به‌طور دقیق برآورد کرد.

وقتی تصویر وایرال جای واقعیت را می‌گیرد

ماجرای آیفون‌های شناور، علاوه بر اهمیت امنیت دریایی، یک مسئله دیگر را نیز آشکار می‌کند: در جریان بحران‌ها، تصاویر تأییدنشده می‌توانند در کنار اخبار واقعی منتشر شوند و برداشت عمومی از یک حادثه را تغییر دهند.

در چنین شرایطی، راستی‌آزمایی تصاویر به‌اندازه پیگیری خود حادثه اهمیت دارد. غرق‌شدن یک کشتی تجاری واقعیتی قابل بررسی است، اما نمی‌توان صرفاً بر اساس یک تصویر وایرال درباره نوع محموله، ارزش خسارت یا ارتباط کالاها با آن کشتی نتیجه‌گیری کرد.

برای منطقه‌ای که ظرفیت‌های اقتصادی آن با دریا، بنادر و تجارت پیوند خورده است، امنیت دریایی صرفاً یک موضوع نظامی یا سیاسی نیست؛ مسئله‌ای اقتصادی و توسعه‌ای نیز هست. چالش اصلی این است که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های خلیج فارس بهره برد و هم‌زمان، هزینه‌های ناشی از ناامنی و اختلال در تجارت را کاهش داد.