رقابت بزرگ آمریکا و چین بر سر هوش مصنوعی؛ کی برنده است؟

به گزارش پایگاه خبری پیام خلیج فارس، گسترش سریع هوش مصنوعی، اقتصاد و ژئوپلیتیک را بیش از گذشته به یکدیگر پیوند زده است. در گذشته، قدرت اقتصادی کشورها یکی از پایه‌های اصلی نفوذ سیاسی و امنیتی آنها بود، اما اکنون هوش مصنوعی به عاملی تبدیل شده که می‌تواند این موازنه را بازتعریف کند.

پاسخ به این پرسش که کدام کشورها بیشترین منفعت اقتصادی را از هوش مصنوعی خواهند برد، ساده نیست. سرعت تحول فناوری، سیاست‌گذاری دولت‌ها و نحوه واکنش شرکت‌ها و جوامع، همگی بر نتیجه این رقابت اثرگذارند. توسعه پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی تنها یکی از عوامل موفقیت است. حتی اگر آمریکا و چین همچنان رهبران فناوری باقی بمانند، لزوماً بزرگ‌ترین برندگان اقتصادی این تحول نخواهند بود.

سرمایه، نیروی انسانی و زیرساخت؛ سه ضلع اصلی رقابت

کشورهایی که بتوانند از هوش مصنوعی بیشترین بهره اقتصادی را ببرند، باید مجموعه‌ای از پیش‌نیازها را هم‌زمان فراهم کنند.

نخستین عامل، سرمایه انسانی است. کیفیت نظام آموزشی، توان پژوهشی و تربیت متخصصان، جایگاه کشورها را در توسعه هوش مصنوعی تعیین می‌کند. چین در سال‌های اخیر سهم بیشتری از پژوهش‌های علمی، ثبت اختراع‌های هوش مصنوعی و جذب پژوهشگران برتر جهان را به خود اختصاص داده و فاصله خود را با آمریکا کاهش داده است.

عامل دوم، سرمایه‌گذاری است. توسعه هوش مصنوعی نیازمند منابع مالی عظیم برای تحقیق، توسعه و ایجاد زیرساخت‌هایی مانند مراکز داده و تراشه‌های پیشرفته است. آمریکا همچنان در سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برتری دارد، اما چین نیز با حمایت گسترده دولت و برنامه‌های بلندمدت، سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی انجام داده است.

عامل سوم، زیرساخت فیزیکی و دیجیتال است. تولید تراشه، دسترسی به مواد معدنی حیاتی، انرژی، آب، مراکز داده و شبکه‌های پردازشی، همگی به عناصر تعیین‌کننده رقابت تبدیل شده‌اند. در حالی که آمریکا در فناوری تراشه برتری دارد، چین در تولید انرژی و برخی مواد اولیه مورد نیاز این صنعت موقعیت قوی‌تری در اختیار دارد.

توسعه فناوری کافی نیست؛ استفاده از آن مهم‌تر است

یکی از مهم‌ترین این است که توسعه فناوری با بهره‌برداری اقتصادی از آن تفاوت دارد. کشوری ممکن است در تولید مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی پیشرو نباشد، اما اگر بتواند این فناوری را به سرعت در اقتصاد خود به کار گیرد، از مزایای اقتصادی قابل توجهی برخوردار خواهد شد. نمونه‌هایی مانند امارات متحده عربی و سنگاپور نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در زیرساخت دیجیتال، آموزش نیروی کار و سیاست‌گذاری مناسب می‌تواند حتی بدون پیشتازی در توسعه فناوری، زمینه بهره‌برداری گسترده از هوش مصنوعی را فراهم کند.

از این رو، سرعت گسترش استفاده از هوش مصنوعی در اقتصاد، به اندازه توسعه خود فناوری اهمیت دارد.

بازار کار، تعیین‌کننده برندگان واقعی

یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت اقتصادی کشورها، نحوه تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار خواهد بود. اگر این فناوری عمدتاً توانایی کارکنان را افزایش دهد، بهره‌وری رشد خواهد کرد، درآمدها افزایش می‌یابد و اقتصاد وارد چرخه‌ای مثبت می‌شود. اما اگر هوش مصنوعی جایگزین گسترده نیروی انسانی شود، ممکن است بیکاری، فشار اجتماعی و کاهش تقاضای مصرف‌کنندگان، بخشی از مزایای اقتصادی آن را خنثی کند. هنوز درباره سرعت و دامنه این تحولات اتفاق‌نظر وجود ندارد. تاکنون نیز شواهد نشان می‌دهد جایگزینی نیروی کار با هوش مصنوعی محدود بوده و بیشتر در برخی مشاغل خاص مشاهده شده است.

در همین حال، ساختار بازار کار کشورها نیز اهمیت زیادی دارد. اقتصادهایی با انعطاف‌پذیری بیشتر ممکن است سریع‌تر بهره‌وری خود را افزایش دهند، اما هم‌زمان با نوسانات شدیدتر بازار کار روبه‌رو شوند. در مقابل، کشورهایی که قوانین حمایتی بیشتری دارند، احتمالاً کندتر از مزایای هوش مصنوعی بهره‌مند می‌شوند، اما آسیب‌های اجتماعی کمتری را تجربه خواهند کرد.

آمریکا و چین؛ رهبران با آسیب‌پذیری‌های متفاوت

آمریکا و چین همچنان دو بازیگر اصلی رقابت هوش مصنوعی هستند، اما هر دو با محدودیت‌های مهمی مواجه هستند.

آمریکا از شرکت‌های بزرگ فناوری، پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری عظیم برخوردار است، اما وابستگی به چین در برخی مواد اولیه، محدودیت نیروی متخصص، نیاز روزافزون به انرژی و همچنین نگرانی‌های اجتماعی درباره آثار هوش مصنوعی، از جمله چالش‌های پیش روی آن به شمار می‌رود.

در مقابل، چین از نیروی انسانی گسترده، حمایت قوی دولت، منابع عظیم داده و انرژی فراوان بهره می‌برد، اما همچنان در دسترسی به پیشرفته‌ترین تراشه‌ها با محدودیت روبه‌رو است.

از سوی دیگر، موفقیت اقتصادی هر دو کشور تنها به توان داخلی آنها وابسته نیست، بلکه میزان پذیرش جهانی فناوری‌ها و استانداردهای آنها نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.

برندگان پنهان رقابت هوش مصنوعی

برخی کشورها بدون آنکه رهبران اصلی توسعه هوش مصنوعی باشند، می‌توانند از موقعیت ویژه خود در زنجیره تأمین این صنعت سود قابل توجهی ببرند.

تایوان با تولید تراشه‌های پیشرفته، هلند با فناوری ساخت تجهیزات تولید نیمه‌هادی، ژاپن با تولید برخی مواد اولیه ضروری و کشورهای خاورمیانه با انرژی، مراکز داده و برخی نهاده‌های مورد نیاز صنعت هوش مصنوعی، از جمله این بازیگران هستند.

با این حال، همین مزیت‌ها می‌توانند به نقاط آسیب‌پذیر نیز تبدیل شوند، زیرا وابستگی زنجیره تأمین جهانی به ثبات سیاسی و امنیتی این مناطق بسیار بالاست.

آینده رقابت به همکاری وابسته است

برخلاف بسیاری از رقابت‌های فناورانه گذشته، هیچ کشوری به تنهایی قادر نخواهد بود برنده نهایی اقتصاد هوش مصنوعی باشد. پیچیدگی زنجیره‌های تأمین، وابستگی متقابل کشورها و نقش بازیگران مختلف در تولید تراشه، مواد اولیه، انرژی، داده و زیرساخت، همکاری میان کشورها را به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است.

برندگان واقعی هوش مصنوعی کشورهایی خواهند بود که علاوه بر سرمایه، فناوری و نیروی انسانی، بتوانند سیاست‌گذاری مؤثر، زیرساخت مناسب، بازار کار انعطاف‌پذیر و همکاری پایدار با شرکای بین‌المللی را هم‌زمان در اختیار داشته باشند. آینده قدرت اقتصادی جهان نیز بیش از هر زمان دیگری به موفقیت در همین حوزه وابسته خواهد بود.