نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی بهتدریج به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشورها تبدیل میشود. با این حال، برندگان این رقابت الزاماً کشورهایی نیستند که پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی را توسعه میدهند. بهرهمندی اقتصادی از هوش مصنوعی به مجموعهای از عوامل، از ساختار بازار کار و ظرفیت مالی گرفته تا زیرساخت، سیاستگذاری، زنجیره تأمین و نحوه بهکارگیری این فناوری بستگی دارد؛ عواملی که میتوانند نقشه قدرت اقتصادی جهان را در سالهای آینده دگرگون کنند.
گزارش شاخص اقتصادی هوش مصنوعی که توسط شرکت آنتروپیک منتشر می شود نشان میدهد استفاده از هوش مصنوعی بهتدریج از تعاملات کوتاه و پرسشوپاسخهای ساده فاصله گرفته و به سمت انجام وظایف طولانیتر، تولید خروجیهای مشخص و واگذاری بخشی از فرآیند تصمیمگیری به عاملهای هوشمند حرکت کرده است. بررسی الگوی استفاده کاربران از Claude نشان میدهد هوش مصنوعی بیش از آنکه صرفاً جایگزین نیروی انسانی شود، در بسیاری از فعالیتها نقش تقویتکننده تواناییهای افراد را ایفا میکند.
رقابت شتابان برای توسعه هوش مصنوعی، بحث درباره آینده فناوری را از حوزه مهندسی فراتر برده و آن را به یکی از مهمترین پرسشهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جهان تبدیل کرده است. تازهترین مواضع ایلان ماسک نیز این نگرانی را پررنگتر کرده است. او از یک سو معتقد است هوش مصنوعی طی چند سال آینده از انسان پیشی خواهد گرفت و حتی انسان را از جایگاه تصمیمگیر خارج خواهد کرد و از سوی دیگر همچنان توسعه همین فناوری را با سرعت دنبال میکند. این دوگانگی، پرسش مهمتری را پیش روی جهان قرار میدهد؛ آیا نگرانی اصلی باید خود هوش مصنوعی باشد یا شیوه مدیریت و حکمرانی آن؟
نزدیک به ۲۰۰ اقتصاددان، پژوهشگر و مدیر برجسته فناوری هشدار دادهاند که هوش مصنوعی ممکن است اقتصاد را با سرعتی بسیار بیشتر از فناوریهای گذشته دگرگون کند و دولتها برای شناخت و مهار پیامدهای آن آمادگی کافی ندارند. امضاکنندگان بیانیه معتقدند این فناوری میتواند بهرهوری و سطح زندگی را افزایش دهد، اما در کوتاهمدت نیز احتمال جابهجایی گسترده نیروی کار، بهویژه در مشاغل اداری و تخصصی، وجود دارد. نگرانی اصلی نه فقط از بین رفتن برخی مشاغل، بلکه سرعت بالای این تحول و ضعف نظامهای آماری، بیمه بیکاری و حمایت اجتماعی در مواجهه با آن است.
هوش مصنوعی فقط مشاغل را تهدید نمیکند؛ گسترش آن ممکن است یکی از پایههای اصلی تأمین مالی دولتها، یعنی مالیات بر درآمد نیروی کار، را نیز تضعیف کند. در اقتصادی که بخش بزرگی از درآمد عمومی از مالیات حقوقبگیران تأمین میشود، حذف حتی بخشی از مشاغل پردرآمد میتواند همزمان درآمد دولت را کاهش و هزینه حمایت از بیکاران، بازآموزی نیروی کار و حفظ نظم اجتماعی را افزایش دهد. هوش مصنوعی در بلندمدت میتواند بهرهوری و رفاه را بالا ببرد، اما فاصله میان حذف مشاغل کنونی و شکلگیری اقتصاد جدید، دورهای پرهزینه و بیثبات خواهد بود که نظامهای مالیاتی فعلی آمادگی چندانی برای آن ندارند.
بنیاد اتریوم اعلام کرده است که برای نخستین بار از مجموعهای از عاملهای هوش مصنوعی (AI Agents) جهت بررسی امنیت زیرساختهای این شبکه استفاده کرده و موفق شده یک آسیبپذیری واقعی را پیش از سوءاستفاده مهاجمان شناسایی و برطرف کند.
هوش مصنوعی دیگر تنها یک فناوری نوظهور نیست و به مهمترین عامل تعیینکننده جریان سرمایه در بازارهای جهانی تبدیل شده است. عملکرد بورسهای بزرگ جهان، رشد اقتصادی کشورها و حتی جهت حرکت سرمایهگذاران بینالمللی، بیش از هر عامل دیگری به میزان حضور کشورها در زنجیره توسعه هوش مصنوعی وابسته شده است. این روند، شکاف تازهای میان اقتصادهای جهان ایجاد کرده است؛ شکافی که در آن کشورهای دارای فناوری، تراشه و زیرساختهای هوش مصنوعی با سرعت در حال پیشروی هستند، در حالی که اقتصادهای فاقد این مزیتها با کاهش سرمایهگذاری و عقبماندگی مواجه شدهاند.
همزمان با اوجگیری ارزش شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی، نگرانیها درباره احتمال تکرار یک حباب مالی نیز افزایش یافته است. در چنین فضایی، کتاب «۱۸۷۳» با مرور بحران بزرگ ناشی از تب سرمایهگذاری در راهآهن در قرن نوزدهم، به این پرسش پاسخ میدهد که آیا رونقهای فناورانه الزاماً به رکودهای عمیق منتهی میشوند یا خیر. نتیجه اصلی کتاب آن است که هرچند شکلگیری حبابهای سرمایهگذاری پدیدهای تکرارشونده است، اما تبدیل یک سقوط مالی به رکودی طولانی، بیش از هر چیز به خطاهای سیاستگذاری بستگی دارد.
گسترش هوش مصنوعی میتواند همانند جهانیشدن، رشد اقتصادی ایجاد کند؛ اما همزمان معیشت میلیونها کارگر را نیز تهدید کند. تجربه برنامه حمایت از کارگران آسیبدیده از تجارت در آمریکا نشان میدهد کمک به کارگران جابهجاشده، اگر محدود، کند و بوروکراتیک باشد، نه از بحران اقتصادی جلوگیری میکند و نه از پیامدهای سیاسی آن. درس اصلی این تجربه آن است که سیاستگذاری برای عصر هوش مصنوعی باید پیش از وقوع بحران آغاز شود، دامنهای فراگیر داشته باشد و همزمان با حمایت مالی، آموزش، ایجاد شغل مناسب و مشارکت واقعی کارگران همراه باشد.