شوک چهارم چین به جهان این‌بار با هوش مصنوعی ارزان

به گزارش پایگاه خبری پیام خلیج فارس، در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، این کشور را به عنوان مدافع هوش مصنوعی کم‌هزینه و متن‌باز معرفی کرد و آن را یک کالای عمومی جهانی در مقابل رویکرد آمریکا دانست. چین در حال ساخت یک اکوسیستم هوش مصنوعی مستقل و خودتقویت‌شونده است؛ اکوسیستمی که نه تنها در داخل کشور توسعه می‌یابد، بلکه به تدریج در اختیار کشورهای دیگر نیز قرار می‌گیرد. کشورهایی که فناوری هوش مصنوعی چین را بپذیرند، در بلندمدت ممکن است با استانداردهای فنی، رویکردهای حکمرانی و اصول تنظیم‌گری مورد حمایت پکن نیز هماهنگ شوند.

از این منظر، رقابت چین و آمریکا صرفاً رقابت میان شرکت‌ها یا مدل‌های هوش مصنوعی نیست، بلکه رقابت میان دو الگوی متفاوت برای آینده فناوری جهانی است.

چهار مرحله شوک چین؛ از تولید تا هوش مصنوعی

برای توضیح اهمیت این تحول، باید آن را در ادامه روند تاریخی «شوک‌های چین» قرار دهیم.

شوک نخست چین پس از پیوستن این کشور به سازمان تجارت جهانی و انقلاب تولیدی ناشی از ورود گسترده کالاهای چینی به بازارهای جهانی شکل گرفت. موج دوم با توسعه فناوری‌های پاک مانند پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و خودروهای برقی ایجاد شد. موج سوم نیز با گسترش فناوری‌های دیجیتال چینی، از تجارت الکترونیک تا مدل‌های جدید هوش مصنوعی، در حال وقوع است.

اما «شوک چین ۴.۰» تفاوت اساسی دارد. این بار مسئله فقط صادرات محصولات فناوری نیست، بلکه صادرات یک مدل نوآوری است؛ مدلی که در آن فناوری به عنوان یک پروژه ملی تعریف می‌شود و دولت، استانداردها و جهت‌گیری توسعه آن نقش پررنگی دارند.

تحریم‌های آمریکا و تقویت مسیر خودکفایی چین

یکی از عوامل شکل‌گیری این مسیر، محدودیت‌های صادراتی آمریکا علیه فناوری چین بوده است. کنترل‌های صادراتی واشنگتن، اگرچه با هدف افزایش هزینه دسترسی چین به فناوری‌های پیشرفته اعمال شدند، اما به صورت ناخواسته به یک عامل سازمان‌دهنده برای توسعه داخلی چین تبدیل شدند.

پیش از آنکه شرکت چینی دیپ‌سیک در سال ۲۰۲۵ مدل‌های هوش مصنوعی با وزن‌های باز را مطرح کند، شرکت هواوی نیز پس از قرار گرفتن در فهرست محدودیت‌های آمریکا در سال ۲۰۱۹، توسعه اکوسیستم‌های نرم‌افزاری باز مانند HarmonyOS و MindSpore را آغاز کرده بود.

این تجربه باعث شد چین به سمت ایجاد زیرساخت‌های فناورانه‌ای حرکت کند که وابستگی کمتری به فناوری‌های آمریکایی داشته باشد.

 تفاوت هوش مصنوعی باز چین با متن‌باز واقعی

استفاده چین از اصطلاح «متن‌باز» یا *kaiyuan* دقیق نیست. مدل‌های هوش مصنوعی چینی در واقع بیشتر «بازوزن» هستند، نه کاملاً متن‌باز. در مدل‌های بازوزن، وزن‌های مدل در دسترس عموم قرار می‌گیرد، اما داده‌های کامل آموزشی منتشر نمی‌شود. این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا داده‌های آموزشی بخش مهمی از قابلیت‌ها و عملکرد مدل‌های هوش مصنوعی را تعیین می‌کنند.

با این حال، مدل‌های بازوزن مزایای مهمی دارند. این مدل‌ها هزینه استفاده از هوش مصنوعی را کاهش می‌دهند، جامعه توسعه‌دهندگان را گسترش می‌دهند و به شرکت‌ها امکان می‌دهند بدون دسترسی به پیشرفته‌ترین تراشه‌ها نیز از فناوری هوش مصنوعی استفاده کنند.

به همین دلیل، این مدل‌ها به‌ویژه برای کشورهای در حال توسعه جذاب هستند، اما در میان توسعه‌دهندگان سراسر جهان نیز به دلیل هزینه پایین‌تر و امکان تطبیق با نیازهای مختلف، محبوبیت پیدا کرده‌اند.

 نیاز اقتصادی چین به بازارهای جهانی

گسترش جهانی هوش مصنوعی چین تنها یک هدف ژئوپلیتیک نیست، بلکه پاسخی به یک مسئله اقتصادی داخلی نیز محسوب می‌شود.

موتورهای سنتی رشد اقتصادی چین تحت فشار قرار گرفته‌اند و تقاضای داخلی همچنان ضعیف است. در چنین شرایطی، بخش فناوری چین برای سرمایه‌گذاری‌های عظیم در مدل‌های هوش مصنوعی، زیرساخت‌های محاسباتی و تولید پیشرفته، به بازارهایی نیاز دارد که بتوانند بازده اقتصادی ایجاد کنند.

از این رو، عرضه جهانی مدل‌های کم‌هزینه و سریع‌الانتشار هوش مصنوعی می‌تواند راهی برای حل مشکل محدودیت درآمد داخلی شرکت‌های فناوری چین باشد.

چالش حکمرانی و ایمنی هوش مصنوعی باز

گسترش مدل‌های بازوزن در کنار فرصت‌ها، نگرانی‌های جدیدی نیز ایجاد کرده است. زمانی که وزن‌های یک مدل منتشر می‌شوند، امکان دانلود، تغییر، بازتوزیع و حذف محدودیت‌های ایمنی آن وجود دارد. در این شرایط، توسعه‌دهنده اولیه دیگر کنترل کامل بر نحوه استفاده از مدل یا امکان به‌روزرسانی حفاظتی آن ندارد.

این مسئله باعث شده بحث درباره «بازبودن انتخابی» در حوزه هوش مصنوعی تقویت شود؛ رویکردی که در آن مدل‌ها تا حدی باز باقی می‌مانند، اما دسترسی به پیشرفته‌ترین فناوری‌ها ممکن است محدود یا مشروط به ارزیابی‌های امنیتی شود.

چین نیز به دنبال تسریع در توسعه چارچوب‌های حکمرانی و ایمنی هوش مصنوعی است. با این حال، ساختار حکمرانی این کشور هنوز در حال شکل‌گیری است. شانگهای بخش مهمی از زیرساخت‌های ارزیابی فنی را توسعه می‌دهد، در حالی که پکن بر چارچوب‌های ریسک و تنظیم‌گری تمرکز دارد. نهادهایی مانند آکادمی فناوری اطلاعات و ارتباطات چین، کمیته ملی استانداردسازی امنیت اطلاعات، دانشگاه‌ها و شرکت‌های خصوصی نیز در این فرآیند نقش دارند.

رقابت آینده بر سر فناوری و قواعد آن

هدف شی جین‌پینگ تنها توسعه فناوری داخلی نیست، بلکه گسترش جهانی فناوری چینی، افزایش حضور راهبردی در کشورهای دیگر، کاهش آسیب‌پذیری چین در برابر فشارهای ژئوپلیتیک و شکل‌دهی به نظام جهانی فناوری مطابق منافع پکن است.

قدرت گرفتن هوش مصنوعی باز چین می‌تواند آغاز یک تحول بزرگ باشد. برخلاف شوک‌های پیشین چین که با کشتی‌های حامل کالاهای صنعتی وارد بازارهای جهان شدند، شوک جدید از طریق فناوری و اصولی که پیرامون آن شکل می‌گیرد، منتشر خواهد شد.

جهان ممکن است نه فقط با محصولات هوش مصنوعی چین، بلکه با استانداردها و مدل حکمرانی همراه آن مواجه شود؛ تغییری که به گفته نویسنده بسیاری هنوز برای پیامدهای آن آماده نیستند.